Na dwa dni zabytkowy Pułtusk stał się tętniącym życiem sercem dawnej Rzeczypospolitej za sprawą widowiskowego wydarzenia „Zwycięski Król, Zwycięska Polska! Piknik z Husarią”. Przez cały weekend 12 i 13 września dziedziniec oraz otoczenie malowniczego Zamku w Pułtusku – siedziby Domu Polonii – wypełniły się szczękiem oręża, łopotem husarskich chorągwi oraz tętentem końskich kopyt.

Ta wyjątkowa impreza plenerowa od lat przyciąga miłośników historii, rodziny z dziećmi oraz środowiska polonijne, stanowiąc jedno z najważniejszych wydarzeń rekonstrukcyjnych w kraju.

Jej tegoroczny program zorganizowany przez Fundację Obowiązek Polski i Konfederację Organizacji Husarskich, we współpracy z Hotelem Zamek Pułtusk Dom Polonii oraz Stowarzyszeniem „Wspólnota Polska”, dostarczył niezapomnianych wrażeń, a jego najjaśniejszym punktem był zorganizowany pod patronatem rotmistrza Podlaskiej Chorągwi Husarskiej Dariusza Wasilewskiego Wielki Finał Polskiej Ligi Husarskiej, wyłaniający mistrza Polski po całorocznej, zaciętej rywalizacji.

Na uroczystościach inaugurujących wydarzenie obecni byli m.in. przewodniczący Zarządu Krajowego Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” Tomasz Różniak oraz dyrektor Domu Polonii na zamku w Pułtusku Michał Kisiel.

Spotkanie w tak symbolicznym miejscu, jakim jest Zamek w Pułtusku, ma dla nas wymiar szczególny – podkreślił podczas inauguracji wydarzenia Tomasz Różniak, Przewodniczący Zarządu Krajowego Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. – Husaria to nie tylko chluba naszej historii i potęga dawnego oręża, ale przede wszystkim uniwersalny symbol polskiej dumy, jedności i odwagi, który do dziś rezonuje w sercach milionów Polaków rozproszonych po całym świecie. Dla Polonii i Polaków mieszkających poza granicami ojczyzny takie inicjatywy są niezwykle ważnym spoiwem. Pokazują, że nasze wspólne dziedzictwo jest wciąż żywe, a Dom Polonii w Pułtusku pozostaje otwartą przystanią, w której tradycja Rzeczypospolitej łączy rodaków niezależnie od tego, w jakim zakątku świata przyszło im żyć.

Dzisiejsze wydarzenie to nie tylko widowiskowa rekonstrukcja historyczna, ale przede wszystkim żywa lekcja naszej narodowej tożsamości – powiedział podczas oficjalnego otwarcia pikniku Michał Kisiel, dyrektor Domu Polonii na Zamku w Pułtusku. – Husaria od wieków stanowi symbol niezłomności, honoru i chwały polskiego oręża. Jesteśmy dumni, że w murach zamku, które są wspólnym domem dla Polaków z kraju i zagranicy, możemy po raz kolejny gościć najznamienitszych husarzy z całej Polski. Pokazujemy w ten sposób, że historia dawnej Rzeczypospolitej wciąż żyje, inspiruje i skutecznie łączy kolejne pokolenia wokół wartości, z których wszyscy możemy być dumni.

ZAMEK W PUŁTUSKU – MIEJSCE SYMBOLICZNE

Samo miejsce wydarzenia niesie ze sobą głęboką symbolikę. Zamek w Pułtusku, wznoszący się nad Narwią dawny pałac biskupów płockich, dziś pełni funkcję Domu Polonii prowadzonego przez Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. Jest to ikoniczne miejsce spotkań Polaków z całego świata, krzewiące pamięć o polskim dziedzictwie kulturowym i historycznym. Organizowanie Pikniku z Husarią właśnie w tych murach podkreśla ciągłość tożsamości narodowej oraz tradycję oręża polskiego, stanowiąc most łączący rodaków w kraju i za granicą wokół wspólnych wartości i dumy z najchlubniejszych kart naszej historii.

Odbywające się od wielu lat pułtuskie spotkania husarskie wpisały się już na stałe w kalendarz ogólnopolskich obchodów historycznych, stając się tradycją i marką rozpoznawalną w całym środowisku rekonstrukcyjnym.

Wydarzenie to ma głęboki wymiar symboliczny, będąc hołdem złożonym niepokonanej XVII-wiecznej jeździe oraz królowi Janowi III Sobieskiemu, nazywanemu przez Turków Lwem Lechistanu. Wybór września na czas organizacji imprezy bezpośrednio nawiązuje do rocznicy Wiktorii Wiedeńskiej z 1683 roku – momentu, w którym polska husaria pod wodzą króla Sobieskiego ocaliła Europę przed nawałą osmańską. Obok triumfu wiedeńskiego program mocno akcentuje również inne orężne zwycięstwa Rzeczypospolitej, w tym bitwę pod Kircholmem z 1605 roku, o której tło historyczne i taktyczny kunszt husarii przybliżył uczestnikom prof. Radosław Lolo. Obecność husarii, uważanej za jedną z najbardziej skutecznych i efektownych formacji kawaleryjskich w dziejach świata, przypomina o czasach potęgi i świetności państwa polsko-litewskiego, budując poczucie narodowej dumy.

WSKRZESZONA HISTORIA

Sobotnie uroczystości rozpoczęły się od otwarcia tętniącej życiem strefy rekonstrukcyjnej, w której zwiedzający mogli z bliska przyjrzeć się epokowym namiotom, przymierzyć elementy zbroi oraz poznać tajniki dawnego uzbrojenia. Zgromadzona publiczność podziwiała salwy z armat, pokazy Szkoły Fechtunku Historycznego oraz potyczki na polskie szable bojowe. Kulminacją pierwszego dnia był Ogólnopolski Turniej Husarski o Pierścień Lwa Lechistanu, stanowiący pokaz niezwykłego kunsztu jeździeckiego i władania kopią oraz pałaszem.

Niedzielny program zainaugurował uroczysty wymarsz orszaku króla Jana III Sobieskiego wraz z husarią, wojskiem i damami dworu z dziedzińca  zamkowego do pułtuskiej Bazyliki. Tam odprawiona została msza święta z udziałem rekonstruktorów w XVII-wiecznych strojach, po której ulicami miasta przejechała widowiskowa Parada Zwycięstwa Króla Sobieskiego.

Mieszkańcy i goście mogli podziwiać nie tylko imponujące pokazy jazdy i piechoty Chorągwi Księstwa Mazowieckiego Ziemi Liwskiej, ale także subtelne i pełne gracji pokazy Dam Husarskich. Ostatnim akcentem dwudniowego święta był rozegrany na zamkowym podzamczu Wielki Finał Polskiej Ligi Husarskiej, który w widowiskowy sposób ukazał najwyższy poziom współczesnej jeździeckiej sztuki husarskiej i zamknął ten wyjątkowy festiwal żywej historii.

SŁYNNE SKRZYDŁA I NIEPOKONANA LANCA, CZYLI KRÓTKA HISTORIA HUSARII

Husaria uchodzi za jedną z najbardziej widowiskowych, a zarazem najskuteczniejszych formacji kawaleryjskich w historii wojskowości. Przez ponad wiek stanowiła główną siłę uderzeniową Wojska Kwarcowego i koronnego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, decydując o losach najważniejszych bitew w naszej części Europy.

OD LEKKIEJ JAZDY SERBSKIEJ DO CIĘŻKIEJ JAZDY PRZEŁAMUJĄCEJ

Początki husarii w Polsce sięgają przełomu XV i XVI wieku. Formacja ta wywodzi się z Bałkanów – pierwsi husarze (nazywani racami) byli serbskimi uchodźcami uciekającymi przed nawałą osmańską, którzy zaciągali się na służbę u polskich królów. Początkowo była to lekka jazda, nieużywająca zbroi pancernej, uzbrojona w szable, asymetryczne tarcze (tzw. tarcze węgierskie) oraz lekkie kopie.

Prawdziwa rewolucja nastąpiła za panowania króla Stefana Batorego w latach 70. XVI wieku. Batory przeprowadził gruntowną reformę wojskową:

• Odrzucił lekkie tarcze na rzecz metalowych pancerzy (półzbroi, obojczyków i szyszaków).
• Wyposażył husarzy w długie, drążone w środku kopie (osiągające nawet od 4,5 do 5,5 metra długości), które były dłuższe od pik używanych przez obcą piechotę.
• Przekształcił husarię w ciężką jazdę przełamującą, zdolną do rozbijania najszczelniejszych szyków wroga pędzącą szarżą.

RYNSZTUNEK, UZBROJENIE I SŁYNNE SKRZYDŁA

Husarz był żołnierzem samowystarczalnym i niezwykle bogato wyposażonym. Do jego podstawowego uzbrojenia należały:

• Kopia: Broń jednorazowego użytku do pierwszego uderzenia, pusta w środku dla zmniejszenia masy, zakończona długim proporcem, który podczas szarży płoszył konie wroga i zasłaniał widok.
• Broń boczna: Koncerz (długa, sztywna broń do kłucia z siodła po złamaniu kopii), szabla polska (do walki w ścisku) oraz pistolety olstrzejsze przy siodle.
• Pancerz: Zbroja folgowa lub kirys, szyszak z nosalem chroniący twarz oraz skóra lamparcia, tygrysia lub wilcza zarzucana na ramiona.

Legenda skrzydeł: Skrzydła husarskie, montowane do siodła lub do pleców zbroi, miały kilka funkcji. Oprócz bezdyskusyjnego efektu psychologicznego (optyczne powiększenie jeźdźca i wywoływanie paniki u wroga), szum piór i furkot proporców straszył konie przeciwnika, a mocna konstrukcja drewniana chroniła plecy jeźdźca przed cięciami szabel czy zarzucaniem arkana przez Tatarów.

EPOKA WIELKICH ZWYCIĘSTW (XVI–XVII WIEK)

Przez blisko 125 lat (od bitwy pod Lubiszewem w 1577 r. do bitwy pod Kliszowem w 1702 r.) husaria święciła spektakularne triumfy, często pokonując kilkukrotnie liczniejszego przeciwnika

Wśród najwspanialszych kart w historii polskiej jazdy szczególnie wyróżnia się bitwa pod Kircholmem z 1605 roku, kiedy to hetman Jan Karol Chodkiewicz, dysponując zaledwie niespełna czterotysięczną armią, w zaledwie dwadzieścia minut doszczętnie rozbił jedenastotysięczne wojska szwedzkie. równie spektakularny sukces husaria odniosła pięć lat później, w 1610 roku pod Kłuszynem, gdzie hetman Stanisław Żółkiewski na czele niespełna siedmiu tysięcy żołnierzy pokonał ponad pięciokrotnie liczniejszą, trzydziestopięciotysięczną armię rosyjsko-szwedzką, co otworzyło Polakom drogę do zajęcia moskiewskiego Kremla. Wieńczeniem epoki wielkich triumfów była słynna bitwa pod Wiedniem w 1683 roku, kiedy król Jan III Sobieski poprowadził największą szarżę kawaleryjską w historii świata z udziałem około dwudziestu tysięcy jeźdźców, rozbijając siły Imperium Osmańskiego i ratując Europę przed nawałą turecką.

ZMIERZCH FORMACJI

Wraz z rozwojem broni palnej, udoskonaleniem karabinów z bagnetem oraz zmianą taktyki wojennej na początku XVIII wieku, rola husarii zaczęła drastycznie spadać. Szarże na przygotowane okopy i gęsty ogień piechoty stawały się zbyt kosztowne. Husaria stopniowo traciła swój bojowy charakter, stając się formacją reprezentacyjną (nazywaną uszczypliwie „wojskiem pogrzebowym” z racji udziału w wielkich uroczystościach magnackich).

W 1776 roku Sejm Rzeczypospolitej oficjalnie rozwiązał formację husarską, a jej tradycje oraz pozostałych jeźdźców przekształcono w nowo powstałą Kawalerię Narodową. Do dziś jednak husaria pozostaje niezaprzeczalnym symbolem polskiej chwały orężnej i sztuki wojennej.

OPRACOWANIE/TEKST NA LICENCJI CC BY-ND
BIURO PRASOWE SWP / POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA
ZDJĘCIA: Hotel Zamek w Pułtusku, Pułtusk News