12 września 2026 roku w węgierskim Madaras już po raz 19. odbyły się coroczne uroczystości upamiętniające tragiczną śmierć siedmiu polskich lotników. Zginęli oni we wrześniu 1944 roku, wracając z misji zrzutowej z pomocą dla walczącej Warszawy.

Uroczyste wydarzenie, zorganizowane w 82. rocznicę katastrofy, rozpoczęło się mszą świętą w intencji poległych bohaterów, którą odprawił proboszcz Ferenc Nyírő. Po nabożeństwie uczestnicy przemaszerowali pod tradycyjną węgierską rzeźbę słupową (kopjafa), wzniesioną na pamiątku polskiej załogi.

Zgromadzonych powitał burmistrz Madaras, Tibor Franciskovics, który przypomniał o skali historycznej tragedii oraz o bohaterstwie polskich żołnierzy. Rys historyczny tamtych wydarzeń przedstawił István Végső, historyk oraz przewodniczący Komitetu Pamięci 13 Września 1944 Roku. Podkreślił on, że w pamięci lokalnej społeczności na zawsze zapisał się widok gwałtownego rozbłysku na niebie i nagłej ciemności, jaka zapadła nad Felső-Bácską po upadku maszyny w pobliżu gospodarstwa Lajdi.

Wzruszającym akcentem było odczytanie wiersza napisanego specjalnie na tę okazję przez Margit Mondę, zaprezentowanego przez Kornélię Németh z Koła Literackiego im. Istvána Gózona (działającego przy Stowarzyszeniu Pásztortűz z Kiskunhalas). Po złożeniu wieńców i zapaleniu zniczy uroczystość zwieńczyło odegranie hymnów państwowych Polski i Węgier.

HISTORIA TRAGICZNEGO LOTU

Wieczorem 13 września 1944 roku około godziny 21:00 samolot transportowy na brytyjskich numerach i z polską załogą został zaatakowany przez niemiecki myśliwiec pościgowy, który wystartował z Nowego Sadu. Po trafieniu maszyna rozbiła się w rejonie przysiółków wsi Madaras. Cała siedmioosobowa załoga poniosła śmierć na miejscu.

Cześć Ich Pamięci! Skład załogi:

• Edmund Rygiel – podporucznik, 25 lat
• Bernard Weber – plutonowy, 24 lata
• Lucjan P. Woytanowicz – porucznik, 24 lata
• Edward Weinz – sierżant, 38 lat
• Edmund Zieliński – plutonowy, 24 lata
• Bolesław Wawrzak – sierżant, 36 lat
• Roman J. Sikorski – sierżant, 35 lat

Tekst relacji: István Végső (Komitet Pamięci 13 Września 1944) (tłum. PAI)
Zdjęcia: György Máté, István Végső