3 lipca na terenie gminy Różyn w obwodzie żytomierskim na Ukrainie odbyły się uroczystości upamiętniające żołnierzy Wojska Polskiego oraz Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy w 1920 roku wspólnie walczyli z bolszewikami.

Celem wydarzenia było przypomnienie o historycznym sojuszu polsko-ukraińskim z okresu wojny polsko-bolszewickiej oraz oddanie hołdu żołnierzom obu narodów, którzy oddali życie za wolność Polski i Ukrainy.

W obchodach uczestniczyli przewodniczący Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej Ołeksandr Alforow, III Sekretarz Ambasady RP w Kijowie do Spraw Specjalnych Aleksandr Aleksandrowycz, przedstawiciele Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Ukrainie, zastępca przewodniczącego Żytomierskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Kostiantyn Łopuszański, kierownik aparatu wykonawczego Żytomierskiej Rady Obwodowej Wiktor Nazar, wójt gminy Różyn Ludmyła Biliak, a także przedstawiciele wojska, duchowieństwa i lokalnej społeczności.

Latem 1920 roku Wojsko Polskie i oddziały Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej wspólnie walczyły przeciw wojskom bolszewickim. Jednym z najważniejszych wydarzeń tego okresu były walki o Samhorodek na początku czerwca 1920 roku, podczas których oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem generała Jana Sawickiego stawiły opór wojskom 1 Armii Konnej dowodzonej przez Siemiona Budionnego.

Według polskich źródeł około 163 poległych polskich żołnierzy spoczęło we wspólnym kurhanie znajdującym się na pograniczu obwodów żytomierskiego, kijowskiego i winnickiego. W 2017 roku z inicjatywy Chrześcijańsko-Demokratycznego Związku Polaków Winnicy (prezes Jurij Wójcicki) ustawiono tam drewniany krzyż z dwujęzyczną tablicą pamiątkową z napisem: „Żołnierzom poległym w czerwcu 1920 roku w walce z bolszewikami. Za naszą i waszą wolność.”

W listopadzie 2025 roku Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej przeprowadził prace porządkowe na miejscu pochówku, ustawiając nowy drewniany krzyż oraz porządkując teren wokół mogiły.

Podczas uroczystości uczestnicy złożyli kwiaty przy mogile i minutą ciszy uczcili pamięć poległych. W imieniu Żytomierskiej Rady Obwodowej Wiktor Nazar podziękował narodowi polskiemu za niezmienne wsparcie udzielane Ukrainie oraz wszystkim, którzy przyczynili się do uporządkowania miejsca pochówku polskich żołnierzy i ustawienia nowego krzyża.

„Stoimy dziś w miejscu wiecznego spoczynku Bohaterów, których los jest nierozerwalnie związany z dramatycznymi i zarazem wielkimi kartami naszej wspólnej historii. Symboliczne jest to, że oddajemy dziś hołd ukraińskim i polskim żołnierzom, którzy w 1920 roku ramię w ramię walczyli przeciw wojskom bolszewickim. Ta walka trwa również dzisiaj. Ponownie przeciwstawiamy się tym samym siłom – spadkobiercom tych, którzy przynieśli tyle cierpienia naszym narodom” – podkreślił Wiktor Nazar.

Według polskich źródeł wszyscy polscy żołnierze polegli w bitwach pod Samhorodkiem – około 163 osób – zostali pochowani we wspólnej mogile-kurhanie. Miejsce pamięci znajduje się na terenie gminy Różyn w rejonie berdyczowskim obwodu żytomierskiego, na styku obwodów żytomierskiego, winnickiego i kijowskiego.

Organizatorami obchodów byli Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej przy współudziale przedstawicieli administracji państwowej, samorządów oraz Ambasady Rzeczypospolitej.

Uroczystości w obwodzie żytomierskim po raz kolejny pokazały, że pamięć o wspólnej walce Polaków i Ukraińców przeciw bolszewikom pozostaje ważnym elementem budowania dobrych relacji między naszymi narodami. Oddanie hołdu poległym jest nie tylko wyrazem szacunku dla historii, ale również przypomnieniem o wartościach, które łączyły oba narody ponad sto lat temu – wolności, solidarności i odpowiedzialności za przyszłość.

W obliczu współczesnych wyzwań pielęgnowanie tej pamięci nabiera szczególnego znaczenia, stając się fundamentem dialogu, wzajemnego zrozumienia i polsko-ukraińskiego partnerstwa.

Wiktoria Laskowska Zdj. Żytomierska Obwodowa Rada