W niedzielę, 31 maja 2026 roku, budapeszteńska Polonia przeżyła wyjątkowy dzień, w którym głębokie doświadczenie religijne harmonijnie połączyło się z pielęgnowaniem najczystszych tradycji patriotycznych i historycznych. Obchody zainaugurowano w polskim kościele pw. Najświętszej Maryi Panny Wspomożycielki Wiernych w Budapeszcie, gdzie wierni zgromadzili się na uroczystej Mszy Świętej z okazji święta Najświętszej Trójcy. To fundamentalne dla chrześcijan wydarzenie liturgiczne przypomina o tajemnicy Boga w trzech Osobach, zapraszając każdego ochrzczonego do zanurzenia się w samym źródle Miłości. Eucharystię celebrował proboszcz Polskiej Parafii Personalnej na Węgrzech, ksiądz Krzysztof Grzelak SChr, któremu przy ołtarzu asystował gość z Rzymu – ksiądz Mateusz Szostak, duchowny diecezji kieleckiej odbywający obecnie studia w stolicy Włoch.

Bezpośrednio po zakończeniu nabożeństwa polonijna społeczność udała się do sąsiadującego z kościołem Domu Polskiego, który tego popołudnia zamienił się w tętniące życiem centrum edukacji historycznej. Zorganizowano tam uroczysty panel poświęcony legendarnym „Cichociemnym” – elitarnym żołnierzom i komandosom Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie z czasów II wojny światowej. Przedsięwzięcie to doszło do skutku dzięki zaproszeniu wystosowanemu przez Stowarzyszenie Katolików Polskich na Węgrzech pw. św. Wojciecha oraz Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie.

SPADOCHRONIARZE ARMII KRAJOWEJ W ŚWIETLE NAUKOWYM

Głównym punktem programu historycznego był wykład ekspercki, który wygłosił dr Wojciech Frazik. Prelegent w niezwykle frapujący sposób przybliżył zebranym genezę, strukturę oraz militarny fenomen formacji, której członkowie byli selekcjonowani i szkoleni w Wielkiej Brytanii oraz we Włoszech do prowadzenia najbardziej ryzykownych operacji specjalnych. Słuchacze dowiedzieli się, jak wyglądało mordercze przygotowanie cichociemnych do walki konspiracyjnej, zaawansowanej dywersji, sabotażu, wywiadu strategicznego oraz radiolokalizacyjnej łączności, a także jak przebiegały nocne, niezwykle niebezpieczne przerzuty lotnicze do okupowanej Ojczyzny w celu zasilenia szeregów Armii Krajowej. Etymologia samej nazwy formacji nawiązywała bezpośrednio do absolutnej dyskrecji ich operacji (działanie w ciszy) oraz do faktu, że rekrutacja i desant odbywały się pod osłoną nocy (po ciemku).

Wykładowi towarzyszyła ekspozycja tzw. wystawy elementarnej „Cichociemni”, opracowanej przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Katowicach według scenariusza Michała Miwy-Młota. Prezentowane plansze ukazały dramatyczne i pełne heroizmu losy ochotników, którzy dobrowolnie decydowali się na skok w nieznane, by podjąć bezwzględną walkę wywiadowczą i zbrojną przeciwko okupantom. Każdy z zaprezentowanych życiorysów stanowi gotowy scenariusz filmowy. Statystyki dobitnie pokazują skalę ich poświęcenia: blisko jedna trzecia stanu osobowego cichociemnych oddała życie w służbie narodowi, a przeważająca większość z nich za swoje nadludzkie męstwo została odznaczona najwyższym polskim orderem bojowym – Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

PRZYSTANEK HISTORIA I URODZINOWY JUBILEUSZ

Niedzielne spotkanie, nad którego sprawnym i gościnnym przebiegiem czuwała wiceprezes Stowarzyszenia Katolików Polskich na Węgrzech, pani Monika Molnárné Sagun, stanowiło integralną część prestiżowej serii spotkań w ramach projektu „Przystanek Historia”. Budapeszteńska odsłona tego cyklu miała charakter wieloetapowy. Wydarzenie w Domu Polskim zostało poprzedzone eksperckimi konferencjami naukowymi zorganizowanymi w murach Węgierskiego Urzędu Komitetu Pamięci Narodowej (NEB) oraz w Instytucie Polskim w Budapeszcie, a także specjalnymi, żywymi lekcjami historii przeprowadzonymi dla młodzieży w obu funkcjonujących na Węgrzech polskich placówkach oświatowych.

Zwieńczeniem tej pełnej wrażeń niedzieli stał się niezwykle ciepły, przyjacielski i pełen serdeczności akcent jubileuszowy. Okazało się bowiem, że obecna na spotkaniu pani Agnieszka Masłowska z krakowskiego Oddziału IPN – osoba doskonale znana i niezwykle ceniona przez węgierską Polonię za swoją dotychczasową działalność edukacyjną – obchodziła tego dnia urodziny. W murach Domu Polskiego rozbrzmiało gromkie „Sto lat”, a jubilatce wręczono bukiety kwiatów oraz przekazano najszczersze życzenia zdrowia i dalszych sukcesów zawodowych.

Inf. Głos Polonii/BBSz, fot. Barbara Pál