2026-06-01
Szacowany czas czytania: 7 minut(y).
JAN JAKUB TWARDOWSKI - KSIĄDZ - POETA
1 czerwca 1915 roku w Warszawie przyszedł na świat Jan Jakub Twardowski, przyszły ksiądz, który posługę kapłańską łączył z zamiłowaniem do poezji. I to ona zapewniła skromnemu księdzu sławę i nieśmiertelność. Twardowski - poeta dał naszej poezji „nowy język wiary”, tworząc alternatywę dla hermetycznego, racjonalistycznego poznania za pomocą ściśle definiowanych pojęć i rozróżnień. Mamy zatem do czynienia z wiarą autentycznie radosną, wiarą św. Franciszka, której fundamentem jest ubóstwo ewangeliczne, upodobnienie się, w myśl słów Chrystusa, do małego dziecka, zawierzającego Stwórcy jak Ojcu, którego darzy pełnym zaufaniem.
W liryce Jana Twardowskiego znakiem Boga – Stworzyciela, Twórcy Piękności, jest całe stworzenie, cała natura: zarówno człowiek, jak i otaczający go świat. Nie trudno dostrzec tu oparcie się na katolickiej nauce o Wcieleniu Syna Bożego i początkowych wersach Księgi Rodzaju, która wyraźnie podkreśla, że wszystko, co Bóg stwarzał było „bardzo dobre”. Zgodnie z Ewangeliami i naukami Apostołów, podstawową wartością – cnotą teologalną jest miłość – caritas, zatem miłość Trójcy do ludzi oraz naśladująca postępowanie Chrystusa miłość człowieka do każdego bliźniego i do swego Stwórcy i Zbawiciela.
Wiersze religijne Twardowskiego dystansują się od typowych, zastanych konwencji poezji dewocyjnej oraz od racjonalistycznych spekulacji teologicznych. Liryka przybiera zwykle formę osobistego wyznania, rozmowy oraz modlitwy (por. dzieła św. Augustyna). Twórczość staje się przekazem wiary, które wyrasta z doświadczeń gromadzonych przez Pisarza w związku z posługą kapłańską, nie tylko na ambonie i w konfesjonale. Z katechizacją wiążą się często wznawiane „rozmowy z dziećmi i nie tylko z dziećmi”, poruszające kwestie modlitwy i wiary (m.in. Zeszyt w kratkę z r. 1973, Patyki i patyczki (1987), Najnowszy zeszyt w kratkę z r. 1997).
Poszczególne liryki wyrażają postawę ufną i otwartą (perspektywa dziecka, franciszkanizm), są przy tym wyczulone na specyfikę mentalności człowieka współczesnego, racjonalnego w modernistycznym sensie, na pozór konsekwentnie rozmijającego się z wiarą i wszelką ortodoksją, lecz w głębi serca, instynktownie odczuwającego jej głód (człowiek z natury otwarty na Boga – capax Dei). Zwraca uwagę solidarność z cierpieniem i ułomnością połączona z fascynacją pełnią i różnorodnością życia, stworzonego przez Boga – źródło doskonałego piękna. Charakterystyczne dla utworów Jana Twardowskiego jest łączenie liryzmu z tonacją żartobliwą i autoironiczną, konkret obrazowy (np. świat fauny i flory) oraz kolokwializmy. Towarzyszy temu refleksja etyczna i filozoficzna, ujmowana w zwięzłe formuły, nasuwające na myśl aforystykę i apoftegmaty.
Twórczość autora Niebieskich okularów nie jest związana z żadnym współczesnym nurtem poetyckim. Dają się dostrzec podobieństwa do mistyki dawnej Hiszpanii (np. Jan od Krzyża) oraz polskiego baroku (J.A. Morsztyn, Józef Baka, M. Sęp-Szarzyński).
Oprócz wierszy ukazały się również Homilie na niedziele i święta („Miesięcznik Archidiecezji Gnieźnieńskiej”, 1-12/ 1996), komentarze do Ewangelii Wszędy pełno Ciebie z r. 1991, zbiory anegdot Niecodziennik oraz Niecodziennik wtóry (odpowiednio 1991 i 1995) a także poświęcone pisarzom wspomnienia Rozmowy pod modrzewiem r. 1999, opracowane przez ks. Waldemara Wojdeckiego. Liryka Jana Twardowskiego doczekała się przekładów na kilkanaście języków, osobne wybory ukazały się w Niemczech.
Jan Twardowski urodził się i wychował w Warszawie. W latach 1933-1935 był jednym z redaktorów pisma młodzieży gimnazjalnej „Kuźnia Młodych”. Debiut poetycki miał miejsce w roku 1933. Pierwsze utwory, zwłaszcza zawarte w zbiorze Powrót Andersena z roku 1937 były podobne do poezji Skamandrytów. W roku 1937 Twardowski rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim, przerwane ze względu na napaść III Rzeszy na Polskę we wrześniu roku 1939. Podczas okupacji kształcił się na tajnym kursie warszawskiego Seminarium Duchownego. Angażował się w pracę konspiracyjną, a po 1 sierpnia 1944 przyłączył się do oddziałów Armii Krajowej walczących w Powstaniu Warszawskim. W roku 1947 ukończył przerwane w r. 1939 studia filologiczne oraz seminarium kapłańskie. Święcenia przyjął w roku 1948; pierwszym miejscem posługi była wiejska parafia w Żbikowie na Mazowszu, od roku 1953 Twardowski znów przebywał w Warszawie. Sześć lat później został rektorem kościoła Sióstr Wizytek.
Uznanie jako poeta Jan Twardowski zyskiwał stosunkowo wolno, najpierw w kręgu czytelników „Tygodnika Powszechnego” (wiersze ukazywały się w l. 1946-1952 oraz od r. 1957) oraz wśród literatów i pisarzy związanych blisko z Kościołem (m.in. wydany przy wsparciu Jerzego Zawieyskiego zbiór Wiersze z r. 1959). Z czasem liryka autora Zeszytu w kratkę stawała się popularna i ceniona nie tylko w szerokich kręgach czytelniczych, lecz i wśród krytyków o różnych światopoglądach. Na przełomie XX i XXI wieku Jan Twardowski należał do najwyżej cenionych i najchętniej czytanych polskich poetów. Począwszy od tomików Znaki ufności z r. 1970, Poezji wybranych wydanych w r. 1979 oraz Niebieskich okularów (1980), ukazują się kolejne wznowienia i wybory, np. Nie przyszedłem pana nawracać. Wiersze 1945-1985, które w latach 1989-1998 doczekało się aż jedenastu wydań. W roku 1990 wyszedł zbiór Sumienie ruszyło i nowe wiersze, trzy lata później Wiersze, następnie Spieszmy się kochać ludzi (1994, kolejne wydanie 1999), Trzeba iść dalej czyli spacer biedronki. Wiersze wszystkie 1981-1993, wydane w r. 1994 oraz m.in. Miłość za Bóg zapłać (również 1994) i Jak tęcza, co sobą nie zajmuje miejsca z r. 1997.
Ksiądz Jan Twardowski otrzymał liczne nagrody: ministra kultury i sztuki za twórczość literacką (1997), Nagrodę imienia Brata Alberta (1978), polskiego Pen Clubu im. Roberta Gravesa, przyznaną w r. 1980, Nagrodę im. Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego (1983). Ponadto, w r. 1995 Twardowskiemu przyznano Nagrodę im. Franciszka Karpińskiego, zaś rok później im. Władysława Reymonta i ks. Jana Pasierba. W roku 1999 został doktorem honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego a także otrzymał przyznawaną przez Stowarzyszenie Wydawców Katolickich Nagrodę Złotego Feniksa.
Jan Twardowski w DZIALE HISTORIA-KULTURA PAI
TŁUMACZENIE DŁUŻSZYCH TEKSTÓW MOŻE CHWILĘ POTRWAĆ...
POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA - KOPIOWANIE ZABRONIONE.
NAPISZ DO REDAKCJI - PODZIEL SIĘ WIADOMOŚCIĄ
Wyjątkiem jest uzyskanie indywidualnej zgody redakcji, wówczas zgodnie z prawem autorskim należy podać źródło:
Polonijna Agencja Informacyjna, autora – jeżeli jest wymieniony i pełny adres internetowy artykułu
wraz z aktywnym linkiem do strony z artykułem oraz informacje o licencji.
